Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ο καθένας από εμάς, χωρίς να υπάρχει κάποιο εμφανές παθολογικό αίτιο, αισθάνεται σαν έχει προσβληθεί από κάποια ασθένεια με συμπτώματα τα οποία θα προϊδέαζαν για κάποια νόσο. Τις περισσότερες φορές, αυτή η αδιαθεσία είναι ένα «καμπανάκι» που χτυπά ο οργανισμός μας, προειδοποιώντας μας ότι κάποιο συμβάν έχει προκαλέσει μια αναταραχή στον οργανισμό μας και ενεργοποιώντας το στρες. Ίσως, η ενεργοποίηση του στρες να ακούγεται σαν μια θεωρητική και αφηρημένη έννοια όσον αφορά στην πρόκληση κινδύνου για την υγεία μας, όμως επιστημονικά πλέον αποδεικνύεται ότι το στρες αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό κίνδυνο για την υγεία, ακόμη και από εξαιρετικά μικρή ηλικία. Μάλιστα θεωρείται ότι «ευθύνεται» για τις δραματικές διαστάσεις που έχει λάβει η παιδική παχυσαρκία αλλά και ο προδιαβήτης.
Το στρες, ιδιαίτερα όταν υπερβαίνει κάποια όρια, είναι σε θέση να πυροδοτήσει μεταβολές που προάγουν την εμφάνιση σοβαρών νοσημάτων, όπως μεταβολικές διαταραχές, παχυσαρκία, καρδιαγγειακές παθήσεις κ.α.
Η επίδραση του στρες στην υγεία μας επιβεβαιώνεται επιστημονικά και από το μεγάλο Ερευνητικό Πρόγραμμα «ΘΑΛΗΣ - Ε.Κ.Π.Α - Μοριακοί Μηχανισμοί και Κλινικές Επιπτώσεις των Δράσεων του Υποδοχέα των Γλυκοκορτικοειδών» (MIS: 377204), που ολοκληρώνει στο τέλος Νοεμβρίου 2015 το Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού & Διαβήτη της Α’ Παιδιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.), Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία», σε συνεργασία με το Εργαστήριο Ενδοκρινολογίας & Μεταβολισμού του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών.
Το Πρόγραμμα που αποτελεί «καθρέφτη» της διεθνούς επιστημονικής πρωτοπορίας, διεξάγεται από το 2011 και εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», του Υπουργείου Παιδείας & Θρησκευμάτων. Φορέας διαχείρισης του Προγράμματος είναι ο Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (Ε.Λ.Κ.Ε.) του Πανεπιστημίου Αθηνών, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο - ΕΚΤ) και των πόρων του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (Ε.Σ.Π.Α. 2007-2013).
Αντικείμενο μελέτης του «ΘΑΛΗΣ» αποτελούν οι μοριακοί μηχανισμοί και οι κλινικές επιπτώσεις της αντίστασης των ιστών στα γλυκοκορτικοειδή, όπως συμβαίνει στην Πρωτοπαθή Γενικευμένη Αντίσταση στα Γλυκοκορτικοειδή, ή αλλιώς, στο «Σύνδρομο Χρούσος».
Όπως τονίζουν ο Επιστημονικά Υπεύθυνος του Προγράμματος, Καθηγητής Παιδιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής της Α΄ Παιδιατρικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γεώργιος Χρούσος και η Συντονίστρια Ερευνήτρια, Αν. Καθηγήτρια Παιδιατρικής - Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Ευαγγελία Χαρμανδάρη, για την αντιμετώπιση της διαταραχής της γενικής ισορροπίας του σώματος (ομοιόσταση) από κάποιο στρεσογόνο ερέθισμα και την επαναφορά του στην πρότερη φυσιολογική κατάσταση, ενεργοποιείται ένα ειδικό σύστημα άμυνας, στο οποίο σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα γλυκοκορτικοειδή.
Τα γλυκοκορτικοειδή, όπως η κορτιζόλη (γνωστή και ως κορτιζόνη όταν μιλάμε για φαρμακευτική αγωγή), είναι στεροειδείς ορμόνες που έχουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της ομοιόστασης του οργανισμού, ειδικά όταν ο τελευταίος υποβάλλεται σε στρες. Τα γλυκοκορτικοειδή αυτά ρυθμίζουν ένα ευρύ φάσμα φυσιολογικών λειτουργιών απαραίτητων για τη ζωή, όπως την αύξηση, την ανάπτυξη, την αναπαραγωγή, και τις λειτουργίες του ανοσοποιητικού, κεντρικού νευρικού, και καρδιομεταβολικού συστήματος. Περίπου το 20% των γονιδίων που εκφράζονται στα λευκοκύτταρα του ανθρώπου ρυθμίζονται θετικά ή αρνητικά από τα γλυκοκορτικοειδή. Σε φαρμακολογικές δόσεις, οι ορμόνες αυτές έχουν ισχυρές αντιφλεγμονώδεις, ανοσοκατασταλτικές, και αποπτωτικές δράσεις, λογω των οποίων τα γλυκοκορτικοειδή αντιπροσωπεύουν μια από τις πιο σημαντικές κατηγορίες θεραπευτικών σκευασμάτων που χορηγούνται σε εκατομμύρια ασθενών ετησίως για τη θεραπεία φλεγμονωδών, αλλεργικών, αυτοάνοσων και λεμφοϋπερπλαστικών ασθενειών.
Οι μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια του Ερευνητικού αυτού Προγράμματος, διαλευκάνουν περαιτέρω τους μοριακούς μηχανισμούς δράσης των γλυκοκορτικοειδών και βοηθούν στην κατανόηση των παθοφυσιολογικών μεταβολών που παρατηρούνται σε ασθενείς με διαταραχές της ευαισθησίας των ιστών στα γλυκοκορτικοειδή, όπως στην Πρωτοπαθή Γενικευμένη Αντίσταση στα Γλυκοκορτικοειδή ή Σύνδρομο Χρούσος. Για παράδειγμα, μεταλλάξεις του γονιδίου του υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών οδηγούν σε διαταραχή της μεταγωγής του σήματος των γλυκοκορτικοειδών και σε Πρωτοπαθή Γενικευμένη Αντίσταση στα Γλυκοκορτικοειδή, ένα σύνδρομο που περιγράφηκε για πρώτη φορά πριν 30 - 35 χρόνια από τον Καθηγητή κ. Γεώργιο Χρούσο, μελετήθηκε εκτενώς από τον ίδιο και τους συνεργάτες του και πήρε το όνομά του (Σύνδρομο Χρούσος).
